Boudewijn Zenden verrast door aanstelling van Xavi als bondscoach van Oranje: ‘Als je dan toch een buitenlander pakt…’
De aanstelling van Xavi Hernández als nieuwe bondscoach van het Nederlands elftal heeft voor de nodige verbazing gezorgd in de Nederlandse voetbalwereld. Ook voormalig PSV’er Boudewijn Zenden had de komst van de Spaanse voetballegende niet zien aankomen. Waar de afgelopen periode vooral Nederlandse namen als Michael Reiziger en Louis van Gaal werden genoemd, koos de KNVB uiteindelijk voor een buitenlandse kandidaat met een uitgesproken voetbalfilosofie.
De keuze voor Xavi betekent bovendien een opvallende koerswijziging voor de KNVB. De 46-jarige Catalaan heeft een contract getekend tot en met het WK van 2030 en moet Oranje de komende jaren naar nieuwe successen leiden. Daarmee kiest de Nederlandse voetbalbond voor een trainer die weliswaar geen Nederlander is, maar volgens verschillende betrokkenen sterk beïnvloed is door de Nederlandse voetbaltraditie.
Voor Zenden is juist dat laatste aspect interessant. De voormalig PSV’er speelde jarenlang op het hoogste niveau en kent Xavi bovendien persoonlijk uit hun gezamenlijke periode bij FC Barcelona. Volgens Zenden maakt juist die bijzondere achtergrond de keuze van de KNVB beter te begrijpen.
Zenden had Xavi totaal niet zien aankomen
De aanstelling van Xavi kwam na een lange en soms onrustige zoektocht naar een opvolger van Ronald Koeman. Verschillende Nederlandse trainers werden genoemd of benaderd, maar uiteindelijk werd geen van hen de nieuwe eindverantwoordelijke voor Oranje.
Michael Reiziger gold lange tijd als een serieuze optie. Ook Louis van Gaal werd opnieuw genoemd, ondanks zijn leeftijd van 75 jaar. Daarnaast passeerden meerdere andere Nederlandse namen de revue. Uiteindelijk kwam de KNVB echter uit bij Xavi, een keuze die volgens Zenden vrijwel uit het niets kwam.
In gesprek met De Telegraaf gaf Zenden aan dat hij verbaasd was toen de naam van zijn voormalige ploeggenoot plotseling naar voren kwam. Hij had, zo blijkt uit zijn reactie, niet verwacht dat de KNVB uiteindelijk voor de Spaanse oud-middenvelder zou kiezen.
Dat gevoel van verrassing leeft breder binnen het Nederlandse voetbal. De benoeming van Xavi werd internationaal eveneens als opmerkelijk gezien, juist omdat Nederland traditioneel sterk vertrouwt op eigen trainers. Xavi is pas de tweede buitenlandse bondscoach van Oranje in de geschiedenis sinds Ernst Happel in 1978.
Van Reiziger en Van Gaal naar Xavi
Dat de KNVB uiteindelijk voor Xavi koos, maakt de situatie extra interessant wanneer wordt gekeken naar de alternatieven die eerder werden besproken.
Michael Reiziger was voor veel Nederlandse voetballiefhebbers een logische kandidaat. De voormalige verdediger kent de Nederlandse voetbalcultuur, heeft een verleden als speler bij Ajax en heeft ervaring als trainer. Bovendien is hij vertrouwd met de werkwijze binnen de KNVB.
Ook Louis van Gaal werd opnieuw naar voren geschoven. De ervaren trainer heeft een enorme staat van dienst en kent het Nederlands elftal als geen ander. Hij was in het verleden al bondscoach en leidde Oranje tijdens meerdere grote toernooien.
Toch koos de KNVB voor een totaal andere richting.
Met Xavi haalt de bond een trainer binnen die niet alleen een enorme naam heeft als voormalig wereldtopper, maar ook een specifieke voetbalvisie meebrengt. Hij staat voor dominant balbezit, technische kwaliteit, controle over wedstrijden en een sterke nadruk op positiespel.
Dat zijn principes die opvallend veel raakvlakken hebben met de Nederlandse voetbaltraditie.
‘Als je dan toch een buitenlander pakt…’
Zenden lijkt daarom ondanks zijn aanvankelijke verbazing niet volledig negatief tegenover de keuze te staan. Juist omdat Xavi zo sterk verbonden is met de voetbalfilosofie die vanuit Nederland via Johan Cruijff uiteindelijk ook FC Barcelona heeft beïnvloed, ziet de voormalig PSV’er een bepaalde logica in de keuze.
Volgens Zenden is Xavi misschien wel de meest ‘Nederlandse’ buitenlandse trainer die de KNVB had kunnen kiezen.
Dat klinkt op het eerste gezicht vreemd. Xavi is immers geboren in Catalonië, heeft zijn volledige spelersloopbaan in Spanje doorgebracht en heeft als trainer voornamelijk in Spanje gewerkt. Hij heeft nooit in de Eredivisie gespeeld en heeft ook nooit langdurig in Nederland gewoond.
Toch gaat de connectie dieper dan alleen geografische afkomst.
Xavi groeide op binnen de jeugdopleiding van FC Barcelona, La Masia, waar de invloed van Johan Cruijff en de Nederlandse voetbalfilosofie bijzonder groot was. Bovendien werkte hij als speler onder trainers die een directe link hadden met Nederland, waaronder Louis van Gaal en Frank Rijkaard.
Zenden kent die geschiedenis van dichtbij.
Een bijzondere Barcelona-connectie
Voor Zenden is de keuze van Xavi bovendien persoonlijk interessant. De voormalig PSV’er speelde zelf bij FC Barcelona en stond daar op het veld met Xavi.
De twee maakten deel uit van een generatie waarin Barcelona sterk werd beïnvloed door de Nederlandse voetbaltraditie. De club was door de jaren heen een belangrijk podium geworden voor de ideeën van Cruijff.
Cruijff had als speler en trainer een enorme invloed op Barcelona. Hij introduceerde principes die later diep verankerd raakten in de clubcultuur. Balbezit, technische vaardigheid, aanvallend voetbal, het beheersen van ruimtes en het ontwikkelen van jonge spelers werden belangrijke onderdelen van de identiteit.
Xavi was uiteindelijk een van de belangrijkste producten van die filosofie.
Als middenvelder werd hij het perfecte voorbeeld van het Barcelona-positiespel. Hij hoefde niet voortdurend spectaculaire acties te maken om een wedstrijd te domineren. Zijn kracht lag in het herkennen van ruimtes, het kiezen van de juiste pass en het controleren van het tempo.
Juist daarom kan zijn komst naar Oranje een interessante ontwikkeling worden.
Xavi moet Nederlandse voetbalidentiteit opnieuw zichtbaar maken
De KNVB heeft met de aanstelling van Xavi duidelijk gekozen voor een trainer die een herkenbare voetbalidentiteit moet terugbrengen.
Volgens berichtgeving rond zijn benoeming moet Xavi Oranje een herkenbaar en aanvallend gezicht geven. Dat sluit aan bij de traditionele verwachtingen rondom het Nederlands elftal.
Nederland wil doorgaans niet alleen winnen. Er bestaat ook een verwachting over de manier waarop Oranje speelt.
Dat maakt de keuze voor Xavi opvallend.
De KNVB had immers ook kunnen kiezen voor een trainer die vooral pragmatisch denkt. Een coach die de organisatie eerst op orde brengt, defensief stabiel wil zijn en vervolgens vanuit de omschakeling resultaat probeert te halen.
Met Xavi lijkt de bond juist opnieuw voor een duidelijke voetbalfilosofie te kiezen.
De vraag is alleen of die filosofie ook daadwerkelijk succesvol kan worden uitgevoerd met de huidige generatie Nederlandse internationals.
Het grote verschil tussen Barcelona en Oranje
Daar ligt misschien wel de grootste uitdaging voor Xavi.
Bij FC Barcelona beschikte hij tijdens zijn beste periodes over spelers die jarenlang waren opgeleid volgens dezelfde voetbalprincipes. De clubcultuur, de jeugdopleiding en het eerste elftal waren sterk met elkaar verbonden.
Bij een nationaal elftal werkt dat anders.
Een bondscoach ziet zijn spelers slechts enkele dagen voordat er een wedstrijd gespeeld moet worden. Er is weinig tijd om automatismen te trainen. Spelers komen vanuit verschillende clubs, met verschillende systemen en verschillende voetbalideeën.
Xavi zal daarom snel moeten bepalen welke elementen van zijn filosofie direct toepasbaar zijn.
Hij kan niet verwachten dat Oranje binnen enkele interlandperiodes hetzelfde positiespel speelt als Barcelona in zijn beste jaren.
Daarvoor is simpelweg te weinig trainingstijd.
Wel kan hij duidelijke principes introduceren.
Hoe Oranje opbouwt. Hoe middenvelders zich positioneren. Hoe buitenspelers breedte houden. Hoe de verdediging doorschuift. Hoe de ploeg na balverlies reageert. En vooral: hoe de spelers gezamenlijk controle over een wedstrijd proberen te krijgen.
Zenden ziet juist daarin een voordeel
De ervaring van Zenden als voormalig international en speler op het hoogste niveau maakt zijn reactie interessant.
Hij weet hoe groot het verschil is tussen een clubteam en een nationale selectie. Hij weet ook dat een bondscoach niet simpelweg zijn clubfilosofie kan kopiëren.
Toch ziet Zenden voldoende raakvlakken tussen Xavi en het Nederlandse voetbal om de keuze te begrijpen.
De voormalige PSV’er benadrukt vooral de historische verbinding tussen Barcelona en Nederland. Via Cruijff, Van Gaal en Rijkaard is Xavi gevormd binnen een voetbalomgeving waarin Nederlandse ideeën een belangrijke rol speelden.
Dat betekent niet dat Xavi ineens een Nederlandse trainer is.
Het betekent wel dat zijn voetbalopvoeding gedeeltelijk gebaseerd is op principes die in Nederland zijn ontstaan.
En precies daar lijkt de KNVB een belangrijk argument in te zien.
De erfenis van Johan Cruijff
Bij vrijwel iedere discussie over de aanstelling van Xavi komt uiteindelijk één naam terug: Johan Cruijff.
Dat is niet toevallig.
Cruijff is een van de belangrijkste figuren in de geschiedenis van het Nederlandse voetbal. Zijn ideeën beïnvloedden niet alleen Ajax en het Nederlands elftal, maar ook FC Barcelona.
Xavi groeide op in een club waar Cruijffs gedachtegoed een fundamentele rol speelde.
Als speler werd Xavi daardoor een vertegenwoordiger van een voetbalstijl die wereldwijd bekend werd.
Zijn voetbal was gebaseerd op controle. Niet alleen controle door de bal voortdurend rond te spelen, maar controle door tegenstanders voortdurend voor keuzes te plaatsen.
Als het middenveld goed bezet is, kan een team de tegenstander laten bewegen. Door de bal snel te verplaatsen, ontstaan ruimtes. Door spelers tussen de linies te vinden, kan een verdediging uit elkaar worden getrokken.
Dat is precies het soort voetbal waarmee Nederland zich historisch vaak heeft geïdentificeerd.
Maar de kritiek blijft bestaan
Niet iedereen is overtuigd.
De keuze voor Xavi betekent immers dat de KNVB een duidelijke breuk maakt met een lange Nederlandse traditie. Veel Nederlandse supporters hadden liever een coach gezien die de Nederlandse voetbalcultuur van binnenuit kent.
Daarbij is de vraag gerechtvaardigd hoe sterk de zogenaamde Nederlandse connectie van Xavi daadwerkelijk is.
Xavi is een Catalaanse trainer. Hij heeft in Nederland nooit als speler of coach gewerkt. Zijn kennis van de Nederlandse voetbalcultuur komt voornamelijk via de invloed van Cruijff, Van Gaal, Rijkaard en de Barcelona-school.
Dat is een indirecte verbinding.
Critici kunnen daarom stellen dat de KNVB vooral probeert om een buitenlandse keuze te rechtvaardigen door Xavi te presenteren als een soort erfgenaam van de Nederlandse School.
Anderen zien het juist als een slimme manier om Nederlandse voetbalideeën opnieuw te verbinden met moderne internationale ontwikkelingen.
Een nieuwe generatie Oranje-spelers
Voor de spelersgroep wordt de komst van Xavi eveneens interessant.
Veel Nederlandse internationals zijn opgegroeid met Barcelona als een van de grote voorbeelden van modern voetbal. De naam Xavi heeft daarom een bijzondere status.
Voor jonge middenvelders kan het bovendien aantrekkelijk zijn om rechtstreeks te worden getraind door iemand die zelf jarenlang op het hoogste niveau op die positie speelde.
Xavi begrijpt als weinig anderen wat er van een moderne middenvelder wordt gevraagd.
Hij weet hoe belangrijk positionering is.
Hij weet hoe je onder druk moet aanspeelbaar worden.
Hij weet hoe je een wedstrijd moet vertragen wanneer dat nodig is en hoe je het tempo juist kunt verhogen wanneer er ruimte ontstaat.
Die ervaring kan voor Oranje van grote waarde zijn.
Xavi moet vooral overtuigen met resultaten
Toch zal uiteindelijk niet zijn verleden bepalen of de aanstelling succesvol wordt.
Ook niet zijn naam.
Ook niet zijn connectie met Cruijff.
En zelfs niet zijn Barcelona-verleden.
Resultaten zullen doorslaggevend zijn.
De Nederlandse supporters zullen Xavi uiteindelijk beoordelen op de prestaties van Oranje.
De eerste grote test wordt hoe snel hij de ploeg naar zijn hand kan zetten. De Nations League biedt daarvoor meteen een podium. Volgens de huidige planning krijgt Xavi onder meer wedstrijden tegen Duitsland, Servië en Griekenland voorgeschoteld.
Daarna volgt de lange weg richting het EK van 2028 en uiteindelijk het WK van 2030.
Zijn contract loopt tot en met het WK van 2030, waardoor de KNVB duidelijk niet alleen naar een tijdelijke oplossing heeft gezocht.
De rol van Ruud van Nistelrooij
Een interessant onderdeel van de nieuwe technische staf is bovendien de aanwezigheid van Ruud van Nistelrooij.
Volgens berichtgeving blijft de voormalig PSV-spits als assistent betrokken bij Oranje.
Dat kan een belangrijke brug vormen tussen Xavi en de Nederlandse voetbalcultuur.
Waar Xavi de buitenlandse visie en Barcelona-ervaring meebrengt, kan Van Nistelrooij vanuit zijn Nederlandse achtergrond helpen bij het begrijpen van de nationale selectie, de spelers en de voetbalomgeving.
Voor de KNVB is dat mogelijk een belangrijke combinatie.
Xavi hoeft niet alles alleen te doen.
Hij kan gebruikmaken van mensen die de Nederlandse voetbalwereld door en door kennen.
Waarom de reactie van Zenden zoveel aandacht krijgt
De woorden van Zenden zijn juist interessant omdat hij zelf onderdeel is geweest van beide werelden.
Hij kent het Nederlandse voetbal.
Hij speelde bij PSV.
Hij speelde voor het Nederlands elftal.
Maar hij speelde ook bij Barcelona en kent de clubcultuur van binnenuit.
Daarom kan zijn perspectief waardevol zijn.
Wanneer Zenden zegt dat Xavi ondanks zijn Spaanse nationaliteit nauw verbonden is met het Nederlandse voetbal, komt dat niet alleen voort uit een theoretische analyse. Hij kent de omgeving waarin Xavi zich als speler ontwikkelde.
Tegelijkertijd blijft Zenden duidelijk over het verrassende karakter van de beslissing.
De naam Xavi stond volgens hem niet bovenaan de lijst van namen die eerder publiekelijk werden genoemd. Juist daarom kwam de benoeming als een verrassing.
Een gok of een meesterzet?
Dat is uiteindelijk de grote vraag.
Heeft de KNVB een risico genomen door voor Xavi te kiezen?
Zeker.
Maar dat betekent niet automatisch dat het een verkeerde beslissing is.
Sterker nog, de aanstelling kan op lange termijn juist bijzonder interessant blijken.
De KNVB haalt een coach binnen die als speler wereldkampioen werd, jarenlang een van de beste middenvelders ter wereld was en later als trainer kampioen van Spanje werd met Barcelona. Hij kent het hoogste niveau en heeft ervaring met het werken onder enorme druk.
Zijn periode als trainer van Barcelona kende uiteraard ook moeilijke momenten. Hij verliet de club in 2024 na een periode waarin de resultaten minder stabiel werden. Sindsdien zat hij zonder club, totdat de KNVB hem deze nieuwe uitdaging bood.
Juist daarom zal Xavi ook iets moeten bewijzen.
Hij krijgt niet automatisch krediet omdat hij Xavi Hernández heet.
De druk ligt meteen hoog
Nederland heeft hoge verwachtingen van het nationale elftal.
Dat geldt zeker wanneer een trainer wordt aangesteld met de reputatie van Xavi.
De KNVB heeft met zijn komst een verhaal gecreëerd. Het verhaal van een buitenlandse trainer die tegelijkertijd sterk beïnvloed is door de Nederlandse School.
Nu moet dat verhaal worden omgezet in prestaties.
Oranje moet aantrekkelijk voetballen.
Oranje moet wedstrijden domineren.
Oranje moet jonge spelers ontwikkelen.
En uiteindelijk moet Oranje weer meedoen om de prijzen.
Dat is de lat.
Wat kunnen PSV-fans verwachten?
Voor PSV-supporters heeft de aanstelling van Xavi bovendien een extra dimensie door de aanwezigheid van Boudewijn Zenden.
De voormalig PSV’er heeft in zijn carrière meerdere voetbalwerelden meegemaakt. Zijn opmerkingen laten zien dat hij de aanstelling niet simpelweg afwijst omdat Xavi geen Nederlander is.
Integendeel.
Hij lijkt vooral te redeneren dat als de KNVB dan toch voor een buitenlander kiest, Xavi vanuit zijn voetbalachtergrond een van de meest logische kandidaten is.
Dat is een interessante nuance.
De discussie hoeft dus niet uitsluitend te gaan over ‘Nederlander versus buitenlander’.
De belangrijkere vraag is misschien welke voetbalvisie de KNVB wil uitdragen.
En op dat vlak heeft Xavi een zeer duidelijk profiel.
De eerste wedstrijden zullen veel duidelijk maken
Zodra Xavi zijn eerste interlands coacht, zullen de eerste antwoorden komen.
Hoe hoog verdedigt Oranje?
Hoe wordt de opbouw verzorgd?
Welke middenvelders krijgen een sleutelrol?
Kiest Xavi voor drie of vier verdedigers?
Hoe gebruikt hij de buitenspelers?
Welke jonge spelers krijgen kansen?
En misschien wel het belangrijkste: hoeveel invloed krijgt Xavi op de Nederlandse voetbalopleiding en de ontwikkeling van toekomstige internationals?
Zijn contract tot 2030 geeft hem de mogelijkheid om verder te kijken dan alleen de eerstvolgende wedstrijd.
Dat is belangrijk.
Een bondscoach moet niet alleen nadenken over de huidige generatie. Hij moet ook voorbereiden op de volgende.
Zenden heeft één belangrijk punt
De reactie van Boudewijn Zenden maakt uiteindelijk vooral duidelijk hoe onverwacht de keuze van de KNVB was.
De afgelopen weken leek Nederland zich vooral voor te bereiden op een bekende Nederlandse naam. Michael Reiziger werd genoemd. Louis van Gaal kwam voorbij. Andere trainers werden besproken.
En toen kwam plotseling Xavi.
De voormalige PSV’er was verrast.
Maar zijn reactie bevat tegelijkertijd een belangrijke gedachte: Xavi mag dan Spaans zijn, zijn voetbalopvoeding is voor een groot deel gevormd door ideeën die hun oorsprong vinden in Nederland.
Dat maakt hem niet automatisch de juiste bondscoach.
Maar het maakt de keuze wel minder vreemd dan ze op het eerste gezicht lijkt.
Een historische nieuwe fase voor Oranje
Met Xavi begint het Nederlands elftal aan een nieuwe fase.
Voor het eerst in bijna vijftig jaar staat er opnieuw een buitenlandse trainer aan het roer. De laatste was Ernst Happel tijdens het WK van 1978.
Het is daarmee meer dan alleen een nieuwe naam op de bank.
Het is een statement van de KNVB.
Een statement dat de bond bereid is buiten de traditionele Nederlandse grenzen te kijken wanneer het gaat om de toekomst van Oranje.
Voor Xavi zelf is het eveneens een bijzondere opdracht.
Hij keert terug naar een voetbaltraditie die hem als speler mede heeft gevormd. Hij krijgt de kans om de ideeën van Cruijff en de Nederlandse School op een moderne manier toe te passen bij het nationale team van het land waar veel van die ideeën hun oorsprong vonden.
En precies daar zit de paradox.
Nederland kiest voor een Spanjaard om misschien juist een stukje van zijn eigen voetbalidentiteit terug te vinden.
Conclusie: Zenden verrast, maar ziet ook een logica
Boudewijn Zenden had de aanstelling van Xavi Hernández duidelijk niet zien aankomen. De voormalige PSV’er had verwacht dat de KNVB eerder zou uitkomen bij een Nederlandse kandidaat, waarbij namen als Michael Reiziger en Louis van Gaal lange tijd nadrukkelijk in beeld waren.
Toch begrijpt hij waarom Xavi uiteindelijk interessant werd.
De Barcelona-achtergrond van Xavi, zijn relatie met Johan Cruijff, zijn ervaringen onder Nederlandse trainers en zijn uitgesproken voorkeur voor dominant en aanvallend voetbal zorgen ervoor dat er een duidelijke link met de Nederlandse voetbaltraditie bestaat.
Of die link sterk genoeg is om Oranje succesvol te maken, moet de toekomst uitwijzen.
Voorlopig is één ding zeker: de KNVB heeft met Xavi gekozen voor een opvallende en ambitieuze koers.
En zoals Zenden eigenlijk al aangeeft: als je dan toch besluit om een buitenlander aan te stellen, is het niet onlogisch om iemand te kiezen die het Nederlandse voetbalgedachtegoed via Barcelona van dichtbij heeft leren kennen.
Nu begint het echte werk.
Want uiteindelijk zal Xavi niet worden afge
